Ana Sayfa » KÜLTÜR-SANAT » Bursa'da tiyatro yaşamına emeği geçenler

Bursa'da tiyatro yaşamına emeği geçenler

Tanzimatla birlikte Batı tarzında tiyatro ile tanışan Türk Tiyatrosu, Bursa’da Ahmet Vefik Paşa ile birlikte biçim değiştiriyordu. Ahmet Vefik Paşa (1823-1891) 1879 yılında Bursa Valisi olduktan sonra Osmanlı’nın tiyatro tekelini elinde bulunduran Güllü Agop’un Osmanlı tiyatrosundan ayrılan bir grup Bursa’ya gelir. Melek-zat bahçesinde oyunlar oynarken, Ahmet Vefik Paşa bu grubu izler ve “Size bir sahne yapayım orda oynayın” diyerek onları alıkoyar Bursa da.

 
 
Bursa'da tiyatro yaşamına emeği geçenler

Bora ÖZKULA

Tiyatro Sanatçısı

“Anadolu; insanlık tarihinin en eski medeniyetlerinin beşiğidir” diyoruz gerektikçe. Bu anlamda Bursa da bu beşiğin en önemli merkezlerinden biridir. Her merkezde olduğu gibi yerleşim oluşturduktan itibaren ‘seyirlik’ kültürünü yaşatmıştır. Bu kültür, kentin ve çevresinin en önemli alt yapısı olmuştur. Günümüze yaklaştıkça bu kültürün isimleri netleşmiş, isimsiz kahramanların izlerini takip etmişlerdir. İsimsiz kahramanlar; bulundukları toplumun döngüsel ve geleneksel seyirlik türlerini, eğlenceliklerini, dersliklerini, köyseyirlik oyunları, meddah, orta oyunu ve gölge oyunu ile etkin kılmışlardır.

İsmi çağlar boyunca anılmaya başlayan Karagöz ve Hacivat’ın gölge oyununu hayal perdesinde ölümsüzleştiren Şeyh Küşteri ile başlar. Daha sonra orta oyunu ve meddah geleneğinin isimlerini duymaya başlarız; Kel Hasan, Küçük İsmail ve daha niceleri. Şeyh Küşteri’nin torunları olarak, bugün hem Bursa’nın hem de Türkiye’nin en önemli gölge oyuncuları bu geleneği sürdürmektedirler. Uluslar arası kukla ve gölge oyunları birliğinin (UNIMA) Bursa’da temsilciliğini oluşturan Şinasi Çelikkol, Şevket Günay, Ali Meriç ve niceleri hem Bursa’yı gölge oyunları merkezi yaptı, hem de ülkemize kukla ve gölge oyunları festivali kazandırarak daha nice hayaliler yarattılar.

Setbaşı köprüsünün bir tarafında bulunan Mahfel’de orta oyuncular, meddahlar gösteriler yaparken, Osmanlı Dönemi’nde Tanzimat Dönemi ile aynı köprünün diğer tarafına batı tarzında gösterilerinin sunulduğu Cumhuriyet’in ilk yıllarında da ilk kadın oyuncu Afife Jale’nin de sahnesine çıktığı 1924 Şafak Tiyatrosu’na (şimdiki Prestij Sinemaları) geçti gösteri dünyası. Bu tiyatro tabi ki, Ahmet Vefik Paşa’nın yaptırdığı salonlardan çok sonradır. Ama o zamanlardan kalan en önemli binalardan biridir. (Şu anda o güzelim sahnesi olmasa da.)

 

BATI TARZINDAKİ TÜRK TİYATROSUNUN İLK TOHUMLARI

Tanzimatla birlikte Batı tarzında tiyatro ile tanışan Türk Tiyatrosu, Bursa’da Ahmet Vefik Paşa ile birlikte biçim değiştiriyordu. Ahmet Vefik Paşa (1823-1891) 1879 yılında Bursa Valisi olduktan sonra Osmanlı’nın tiyatro tekelini elinde bulunduran Güllü Agop’un Osmanlı tiyatrosundan ayrılan bir grup Bursa’ya gelir. Melek-zat bahçesinde oyunlar oynarken, Ahmet Vefik Paşa bu grubu izler ve “Size bir sahne yapayım orda oynayın” diyerek onları alıkoyar Bursa da.

Batı tarzındaki Türk tiyatrosunun ilk tohumları olan bu hareketin isimleri; tabi ki önce Ahmet Vefik Paşa, sonra da Thomas Fasülyeciyan, Triyans Tospatiyan, Holasiyan olmuştu. Bu grubun içinde Osmanlı’nın ilk Türk oyuncularından Ahmet Fehim ve sonraları Osmanlı’nın Moliere’i diye anılacak olan Feraizcizade Mehmet Şakir Efendiler de vardı.

Bir valinin kent tarihinde neleri değiştirebileceğinin en önemli örneklerinden olan Ahmet Vefik Paşa gibi kentin daha sonraki dönemlerinde de pek çok yönetici Bursa tiyatro yaşamında etkili olmuştur.

Bursa Devlet Tiyatrosu’nun oluşmasına katkısı olan 1957 yıllarının Valisi İhsan Sabri Çağlayangil, aynı yılların Belediye Başkanı Dr. Edip Rüştü Akyürek, Büyükşehir Belediye Tiyatrosu’nun oluşmasına öncülük eden, şehir kütüphanesini yaptıran 1994’lü yılların Belediye Başkanı Erdem Saker, Basri Sönmez ilgilerini tiyatrodan hiç esirgemeyen Valilerimiz Erdoğan Şahinoğlu, Rıdvan Yenişen, Oğuz Kağan Köksal gibi daha nice yöneticimizi sıralayabiliriz.

Cumhuriyet Dönemi’nin ilk yıllarında meddahlık geleneğinden gelen Şükrü Serener, 1927 yıllarında Şafak Tiyatrosu’nda Ahmet Güldürür ve Talat Beylerin de çeşitli topluluklarla çalıştıklarını görüyoruz.

-İlk Halk Evi binasını yaptıran (1935) Vali Şefik Soyer.

Cumhuriyet Dönemi’nin ilk kurumsal tiyatro hareketi Halkevi tiyatrosunda, (1938) döneminin Necatibey Kız Enstitüsü öğretmeni Hüsnü Ortaç, pek çok oyun hatta operet sahneye koymuştur.

1950’li yıllarda Halkevi kapatıldıktan sonra Tiyatro Sevenler Derneği, Yalçınkaya Yalçınkaya ve Kemalattin Berksu önderliğinde bir süre amatör tiyatro yapmışlardır.

1957 yılında turne tiyatrosu olarak açılan Devlet Tiyatrosu’nun oyuncuları Bursa’ya gelip gittikçe (bir oyunla geldiklerinde en az bir ay Bursa’da kalırlarmış) Tiyatro kültürünü paylaştıkları pek çok Bursalı’ya yeniden amatör tiyatro yapma isteği uyandırmışlardır. Dönemin Devlet Tiyatrosu yöneticisi (1960) Ragıp Haykır, öğretmen Necmettin Özdamar, Devlet Tiyatro Sanatçısı, yazar ve hoca Haldun Marlalı; sonraları çocuk tiyatrosu yapmaya çalışan Haluk Şahin, Selami Üney, Aykut Sözeri, Celal Bayraktar, Çetin Gövez, bu isimlerdendir.

Türk-Amerikan Kültür Derneği tiyatro kolu da Aykut Demirel, Metin Kızanlıklı, Bedia, Aysel, Seniha hanımları bu devinime kazandırmıştır.  

 

ODA TİYATROSU

1961’de Halk Evleri yeniden açıldığında (Türk Kültür Dernekleri) adını saydığım pek çok ismi de bünyesine katarak, Bursa Oda Tiyatrosu’nu oluştururlar. Bu isimlerin yanı sıra yeni olarak; Faik Elitutar, Fuat Söylemez, Mustafa Özcan, Ertan Binzet, Gökhan Mete, Erdal Özdür, Alpay İzer, Hatice Başara, Nihal Tan, Adnan Yurtoğlu, Cihan Sönmez, Ömer Tuncer, Celal Cumurcul, Kutay Yalınalp, Oral Altay, Erol İşgör, İfakat Eryılmaz, Ferhat İçözü (Çeliközü) Söylemez, Güzin Evren (Çorağan), Emin Gümüşkaya, Halil Ergün, Alpay İzer, Ataol Behramoğlu, Nevzat Şenol gibi isimler değişik zamanlarda çeşitli oyunlarla katılmışlardır Oda Tiyatrosu’na. Bu gençlerin tiyatro öğretmenliklerini ve yönetmenlikleri genellikle DT’nin şu sanatçıları yapmıştır: Yalın Tolga, Nihat Akçan, Ejder Akışık, Işık Toprak, Atilla Eldem, Yılmaz Gruda, Oğuz Bora, Ali Cengiz Çelenk.

1957 yılında AVP Devlet Tiyatrosu’nun açılmasından söz etmiştim. 1971-1972 dönemine kadar turne tiyatrosu olarak görülen AVPDT, bu dönemden sonra yerleşik kadrolu tiyatro halini almıştır. 1957-1971 döneminde Ankara Devlet Tiyatrosu sanatçılarının hemen hemen bütünü Bursa AVPDT sahnesinden geçmiştir. 1971 yılının 1 Ekim günü “Küçük Tilkiler” oyunu ile başlayan yerleşik tiyatronun ilk müdürü Ali Cengiz Çelenk’tir (1936- 1978). Onun erken vefatı üzerine kısa bir süre Adnan Açıkdüşünenler (ışık dekoratörü) müdürlüğe vekalet etmiştir. 1978-1980 yılları arasında Ziya Demirel, 1980-1987 yıllarında Yalın Tolga, 1987-1994 yıllarında Feyha Çelenk, 1994-1996 yıllarında Bora Özkula, 1996-1998 yıllarında ve 1999-2001 yıllarında Emin Gümüşkaya, 1998-1999 döneminde Selim Gürata, 2001-2005 arası Mehmet Gökçer, 2005-2006 dönemi Cihan Büyükışık, 2006-2007 dönemi Ömer Naci Topçu, 2007’den sonra tekrar Mehmet Gökçer Bursa AVPDT’nin müdürlüklerini yapmışlardır.

İlk müdür Ali Cengiz Çelenk 1972’de “Feraizci-zade Mehmet Şakir Efendi Gençlik Tiyatro Kursu’nu başlatmış, Bursalı tiyatro sever gençlere tiyatroyu sevdirmiştir. Bu kurslardan pek çok yetenek Türk tiyatrosuna kazandırılmıştır. Özellikle; Ahmet Uğurlu, Mustafa Uğurlu, Özer Tunca, Zafer Alagöz, Bora Özkula, Erkan Can, Emir Çiçek, Süleyman Atanısev gibi pek çok isim.

Yalın Tolga’nın müdürlüğü döneminde de BDT Oda Tiyatrosu’nun açılışını yapmıştır. Macit Flordun yönetip, Feyha Çelenk’in oynadığı “Sular Aydınlanıyordu” oyunu ilk oyundur.

 

KİMLER GELDİ, KİMLER GEÇTİ...

Bursa Ahmet Vefik Paşa Devlet Tiyatrosu’nda 1971 yılından itibaren hizmet veren sanatçı kadrosuna, kimlerin gelip-geçtiğine bakabiliriz.

Bursa Ahmet Vefik Paşa Devlet Tiyatrosu Sanatçıları:

Işık Yenersu, Feyha Çelenk, Maral Ünel Nutku, Babür Nutku, Şener Ünal,Cengiz Yılmaz, Yıldıral Akıncı, Değer İmsel, Vacide Kılan Öksüzcü, Ekmel Hürol, Beyhan Hürol, Yalın Tolga, Gülyüz Tolga, Sevinç Aktansel Çetinok, Cihan Büyükışık, Tülin Oral, Kenan Işık, Gülgün Ok, Hikmet Orhon, Coşkun Orhon, Tayfun Orhon, Abdullah Ceran, Saim Alpago, Kurtuluş Şakirağaoğlu, Ahmet Uğurlu, Ziya Demirel, Emin Gümüşkaya, Orhan Tetikcan, Bilge Şen, Oya İnci, Hafize Gün, Mustafa Uğurlu, Erdoğan Aydemir, Mutlu Güney, Hakan Güneri, Metin Belgin, Selçuk Kıpçak, Macit Flordun, Ümit Bakış, İlhan Kantarcı, Macit Sonkan, Neriman Uğur, Rengin Samurçay, Zeliha Ürkmez, Sabiha Kılavuz, Nesrin Üskanat, Bora Özkula, Zafer Kayaokay, Aydın Uysal, Meral Bilginer, Seda Oksal, Hatice Altan, Tunç Günbay, Payidar Tüfekçioğlu, Nişan Şirinyan, Gökalp Kulan, Nihat Hakan Güney, İşdar Gökseven, H. Merih Atalay, Nurtekin Odabaşı, Oya Odabaşı, Gönül Döğüşçü, Zagen Algöz, Fatma Öney, Zeki Ercan, Lale Kalyoncu (Başar), Kemal Başar, Yeşim Kızılçeç, Meltem Keskin, Evren Serter, Özgür Yalım, Gülen Çehreli, Ali Fuat Davutoğlu, Simay Küçük, Kürşat Alnıaçık, Serap Eyüboğlu, Hüseyin Avni Danyal, Serpil Gül, İpek Çeken, Nurhayat Boz, Engin Delice, Erdal Gülver, Kubilay Karslıoğlu, Serap Doğan, Ali Meriç, Ayşe tunaboylu, Nusret Şenay, Berrin Kulya Balkanlar, Burteçin Zoga, Hülya Böceklioğlu, Fatih Kahraman, Oktay Dal, Celal  Bıyıklı, Erdinç Dinçer, Halil Balkanlar, Mürüvvet Kazancı, Ahmet Somers, Melike Aydınoğlu Ergüzen, Ergun Akuvran, Rüçhan Gürel, Meltem Evcioğlu, Pınar Saner, Jale Yücel Çiçek, Elif Nutku, Kemal Okur, Belgin Bilgin Gümüşkaya, Arzu Tan Bayraktutan, Betül Feyzioğlu Gökçer, Süheyla Elbaş, Tuncer Salman, Rüyam Dirim, Demet Oran, Ceyhan Gölçek, Selim Gürata, Mehmet Gökçer, İbrahim Şahin; Emir Çiçek, Ömer Naci Topçu, Nazan Kırılmış, Serdar Seçkin, Cem Arabacıoğlu, Sitare Tuna, Serap Uluyol, M. Turan Günay Demir, Sinan Demir.

 

TİYATROYA GÖNÜL VERENLER GENİŞLİYOR

Bursa’da tiyatro yaşamına hizmet verenleri şimdiye kadarki safahatı içinde irdelerken gördüğünüz gibi etkilenmeler, kurumlar kuruluşlar da tiyatroya gönül verenleri genişletiyor. Örneğin 1989 yılında başlayan Ekim Tiyatrosu serüveni, hala başarıyla devam ediyor. Hıdır Gültepe, Zekeriya Salih, Ömer Naci Topçu, bu tiyatroya can verenlerdendirler. 1995 yılında Bursa Büyükşehir Belediye Tiyatrosu’nun tohumları da atılıyordu, dönemin Belediye Başkanı Erdem SAKER ve DT sanatçısı Feyha Çelenk tarafından. Bu toplulukta ilk dönemlerde şu kadro vardı: Müge Açıkdüşünenler, Bülent Uçar, E. Ertan Akman, Ebru Ergüç, Altuğ Görgü, Günay Güney, Berat Demireğer, Uğur Serener, Bedir Bedir, Tuğrul Tücek, Sabahattin Yakut,

Sibel Polat, Ebru Saçar, Mesut Hakyemezler: İclal Aydın, Serdar Yeğin, Adnan Tunalı, Nihal Türksever, Nilgün Türksever, Alperen Kırhan, Levent Yılmaz.

1995  yılında başlayan bir başka tiyatro oluşumu da “Mavi Balon Gösteri Hizmetleri”dir. Ertan Ekmekçi, Nedim Buğral, Timur Köseoğlu, Levent Yılmaz, Özgürtürk Çalık, Necati Arpacı, H. İbrahim Arat bu oluşumun ilk emekçileridir.

Merkez ilçe belediyeleri de tiyatro ile çevrelerine kültür-sanat yaymaya çalışmışlardır. Nilüfer Belediyesi’nin YG21 çalışmaları, Yıldırım Belediyesi’nin tiyatro çalışmaları içinde Kamil Atliman, Akif Oktay, Macit Doğan, Orhan Ergün, Nevzat Çiftçi, Cengiz Oba, Gaye Doğan, Kemal Yıldız gibi arkadaşlarımızın emeği vardır.

Osmangazi Belediyesi de ilk zamanlar belediye adına 2006’dan sonra da Osmangazi Belediyesi Yerel Gündem 21 Gönüllü Tiyatro Topluluğu olarak düzenli tiyatro kurs ve gösterilerine Elmasbahçeler Kültür Merkezi’nde, Sanat Yönetmeni olarak benim (Bora ÖZKULA) gözlemimde gelecekte ciddi bir kurum oluşturmak üzere çalışıyor. Bu çalışma içinde de kendi kurslarımızdan yetişen; Emre Yaşa, Hazar Tuna, Elif Güler, Öznur Bahadır, Süleyman Pancaroğlu, Levent Demirci, Bülent Yaman’la tiyatro yaşamına katkı sunuyoruz.    

 

 

 
25 Ocak 2015 Pazar 21:04
 
 
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
Bu Kategorideki Diğer Haberler
 
 
 
Röportajlar
Geri İleri
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
 
 
Anket
Bursa'nın marka değeri sizce hangisi?
Uludağ
Yeşil Türbe
Ulu Cami
Muradiye Külliyesi
Cumalıkızık
Kaplıcalar
Emir Sultan
Karagöz ile Hacivat
Kapalıçarşı ve Hanlar
Bursaspor
 
 
 
 
 
Arşiv
 
 
Kurumsal

İçerik

Haberler

Yerel Yönetim

Teknoloji

Yukarı Çık